پاسخ کوتاه: لنت ترمز قطعهای از سیستم ترمز است که با فشار پدال به دیسک یا کاسهی چرخ فشرده میشود و با ایجاد اصطکاک، انرژی حرکت خودرو را به گرما تبدیل میکند تا خودرو کند شود یا بایستد. هر لنت از یک صفحهی فلزی و یک لایهی اصطکاکی ساخته شده و به مرور با هر ترمز ساییده میشود. به همین دلیل لنت قطعهای مصرفی است که باید بهموقع بازدید و تعویض شود. در این راهنما توضیح میدهیم لنت ترمز چطور کار میکند، از چه اجزایی ساخته میشود، چه انواعی دارد، کی باید عوض شود و چطور لنت درست را برای خودرویتان انتخاب کنید.
لنت ترمز چگونه کار میکند؟
وقتی پدال ترمز را فشار میدهید، پمپ ترمز این فشار را به روغن ترمز منتقل میکند. روغن ترمز تقریباً تراکمناپذیر است، پس فشار از طریق لولهها و شیلنگها به کالیپر هر چرخ میرسد. در ترمز دیسکی، پیستون کالیپر جلو میآید و دو لنت را از دو طرف به دیسک که همراه چرخ میچرخد فشار میدهد. اصطکاک بین لنت و دیسک، حرکت چرخ را کند میکند.
از دید فیزیک، ترمز گرفتن یعنی تبدیل انرژی جنبشی خودرو به گرما. خودرویی با وزن یکونیم تن که از سرعت ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت متوقف میشود، در چند ثانیه مقدار زیادی گرما در لنت و دیسک تولید میکند. به همین دلیل لنت باید در دمای بالا هم ضریب اصطکاک نسبتاً ثابتی داشته باشد و دیسک باید بتواند این گرما را سریع دفع کند. اگر لنت بیش از حد داغ شود و اصطکاکش افت کند، پدیدهای به نام «فید» یا افت ترمز رخ میدهد: پدال سفت است، اما خودرو دیرتر میایستد.
بیشتر خودروهای امروزی سیستم ABS هم دارند که در ترمز شدید، فشار ترمز هر چرخ را چند بار در ثانیه کم و زیاد میکند تا چرخ قفل نشود و راننده کنترل فرمان را از دست ندهد. لنت باید با این تغییرات سریع فشار هم رفتار پایداری داشته باشد.
اگر میخواهید مراحل باز و بست را ببینید، آموزش تعویض لنت ترمز را بخوانید.
اجزای لنت ترمز
یک لنت دیسکی معمولی از چند لایه ساخته میشود:
- صفحهی فلزی پشت لنت: پایهی محکم فولادی که لنت را در کالیپر نگه میدارد و نیروی پیستون را به لایهی اصطکاکی منتقل میکند. کد لنت و نام سازنده معمولاً روی همین صفحه حک یا چاپ میشود.
- لایهی چسب یا زیرلایه: لایهای که لایهی اصطکاکی را به صفحهی فلزی میچسباند و به کاهش انتقال گرما و صدا کمک میکند.
- لایهی اصطکاکی: بخش اصلی لنت که با دیسک تماس دارد. این لایه ترکیبی از الیاف، ذرات اصطکاکی، پرکنندهها، روانکنندههای جامد و رزین چسباننده است و فرمول آن تعیین میکند لنت چه رفتاری در گرما، صدا و سایش داشته باشد.
- شیار و پخ: شیار وسط لنت به خروج گردوغبار و گازهای داغ کمک میکند و پخ لبهها صدای ترمز را کم میکند.
- شیم یا صفحهی ضدصدا: لایهای فلزی یا لاستیکی پشت لنت که ارتعاش را میرا میکند.
- نشانگر سایش: زبانهی فلزی که هنگام نازک شدن لنت صدای هشدار ایجاد میکند، یا سنسور برقی که چراغ هشدار را روشن میکند. برای نمونه، لنت جلوی پژو ۴۰۵ و پارس با سیم سنسور عرضه میشود.
لنت ترمز چطور ساخته میشود؟
ساخت لنت ترمز چند مرحلهی اصلی دارد: آمادهسازی صفحهی فلزی، آمادهسازی و مخلوط کردن مواد اولیهی لایهی اصطکاکی، پرس گرم مخلوط روی صفحهی فلزی، پخت در کوره برای کامل شدن واکنش رزین، سنگزنی و پرداخت سطح برای رسیدن به ضخامت دقیق، ایجاد شیار و پخ، رنگآمیزی، نصب متعلقات و بستهبندی. کیفیت هر مرحله، بهویژه یکنواختی مخلوط و دما و زمان پخت، روی ثبات عملکرد لنت اثر مستقیم دارد. در کارخانهی کاتو در سایت صنعتی خرمشهر هم تولید از آمادهسازی قطعات و مواد اولیه تا پرس، پخت، پرداخت، رنگ، مونتاژ و بستهبندی در مراحل مشخص انجام میشود. دربارهی مجموعهی کاتو در صفحهی دربارهی ما بیشتر بخوانید.
انواع لنت ترمز
بر اساس نوع سیستم ترمز: دیسکی و کفشکی
لنت دیسکی در ترمزهای دیسکی استفاده میشود و از دو طرف به دیسک فشرده میشود. ترمز جلوی تقریباً همهی خودروهای سواری امروزی دیسکی است. لنت کفشکی یا لنت کاسهای، کفشکی هلالیشکل است که در ترمز کاسهای از داخل به دیوارهی کاسهی چرخ فشار میآورد. بسیاری از خودروهای ایرانی، مثل پراید، تیبا، ساینا و کوییک و نسخههای معمولی پژو ۴۰۵، پارس و سمند، در محور عقب ترمز کاسهای و لنت کفشکی دارند.
بر اساس جنس لایهی اصطکاکی
| نوع | ترکیب کلی | ویژگیهای رایج |
|---|---|---|
| ارگانیک (NAO) | الیاف و مواد غیرفلزی با رزین | نرم و کمصدا، گردوغبار متوسط، سایش سریعتر و تحمل حرارت کمتر |
| کمفلز (Low-metallic) | ارگانیک با درصد کمی فلز | گیرایی و انتقال گرمای بهتر از ارگانیک، گردوغبار و صدای کمی بیشتر |
| نیمهفلزی (Semi-metallic) | درصد قابلتوجهی الیاف و ذرات فلزی | تحمل حرارت بالا و مناسب ترمزهای پیاپی و بار زیاد، اما گردوغبار و صدای بیشتر و سایش بیشتر دیسک |
| سرامیکی (Ceramic) | الیاف و ذرات سرامیکی با مقدار کم فلز | کمصدا و کمگردوغبار، رفتار پایدار، معمولاً گرانتر |
این توصیفها کلیاند و دو لنت با یک نام جنس، بسته به فرمول سازنده، میتوانند رفتار متفاوتی داشته باشند. تفاوت لنت سرامیکی و نیمهفلزی را در مقالهی لنت سرامیکی یا معمولی؛ کدام بهتر است؟ دقیقتر توضیح دادهایم.
لنت جلو و لنت عقب
لنت جلو و عقب یک خودرو معمولاً شکل، ابعاد و کد متفاوتی دارند و به جای هم نصب نمیشوند. چون بخش بیشتر نیروی ترمز روی محور جلوست، لنت جلو بزرگتر است و زودتر ساییده میشود.
عمر لنت ترمز و زمان تعویض
لنت جلو در بیشتر خودروهای سواری معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر و لنت عقب بین ۴۰ تا ۷۰ هزار کیلومتر کار میکند، اما این عددها تقریبیاند. ترافیک شهری، رانندگی در کوهستان، بار زیاد و ترمزهای ناگهانی عمر لنت را کوتاه میکنند. معیار اصلی تعویض، ضخامت لایهی اصطکاکی است: در حدود ۳ میلیمتر باید برای تعویض برنامهریزی کرد. جزئیات کامل را در مقالهی چه زمانی باید لنت ترمز را عوض کنیم؟ بخوانید.
نشانههای تمام شدن یا خرابی لنت
- صدای سوت یا جیرجیر هنگام ترمز که معمولاً از زبانهی هشدار سایش است.
- صدای ساییدن فلز روی فلز، که یعنی لنت کاملاً تمام شده است.
- طولانیتر شدن مسافت توقف یا نرم و پایین رفتن پدال.
- لرزش پدال یا فرمان، که بیشتر به دیسک مربوط است اما با لنت هم ارتباط دارد.
- کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمز.
- روشن شدن چراغ هشدار لنت در خودروهای دارای سنسور.
- بوی سوختگی و داغ شدن غیرعادی یکی از چرخها.
چطور لنت ترمز مناسب را انتخاب کنیم؟
انتخاب لنت از نام خودرو شروع میشود، اما به آن ختم نمیشود. این مراحل را به ترتیب دنبال کنید:
- مدل، تیپ و سال ساخت: خودروهای همنام در تیپها و سالهای مختلف ممکن است لنت متفاوتی داشته باشند. برای نمونه، کاتو برای پژو ۲۰۶ تیپ ۵، ۶ و SD لنت جلو با کد SP1689 و برای ۲۰۶ تیپ ۲ و تیپ ۶ قبل از سال ۹۲ لنت با کد SP1241 دارد.
- محور جلو یا عقب: لنت جلو و عقب جایگزین هم نیستند.
- نوع ترمز عقب: مشخص کنید ترمز عقب خودروی شما دیسکی است یا کاسهای. مثلاً پژو ۲۰۶ نسخهی دیسکی عقب، لنت عقب جداگانهای دارد.
- کد و ابعاد: کد حکشده پشت لنت قدیمی و ابعاد آن را با مشخصات محصول مقایسه کنید.
- شرایط رانندگی: رانندگی شهری، جادهای، کوهستانی یا حمل بار را هم در نظر بگیرید.
- خرید از منبع قابل پیگیری: لنت را از تولیدکننده یا فروشندهای بخرید که مشخصات کامل محصول و راه ارتباطی روشن داشته باشد.
برای راهنمایی بیشتر، مقالههای راهنمای انتخاب لنت ترمز مناسب برای خودرو و چطور لنت ترمز اصل را از تقلبی تشخیص دهیم؟ را بخوانید.
راهنمای لنت ترمز بر اساس خودرو
در فروشگاه کاتو، لنتها بر اساس خودروساز و مدل خودرو دستهبندی شدهاند. در صفحهی هر محصول، کد محصول، جلو یا عقب بودن، نوع سیستم ترمز و فهرست خودروهای سازگار آمده است.
| خودروساز | صفحههای مدل ماشین | راهنمای مرتبط |
|---|---|---|
| ایرانخودرو | پژو ۲۰۶، پژو ۴۰۵، پژو پارس، سمند، دنا | راهنمای لنت ۲۰۶، راهنمای لنت ۴۰۵ و پارس، راهنمای لنت سمند و دنا |
| سایپا | پراید، تیبا، ساینا، کوییک، شاهین | راهنمای لنت پراید و سایپا، راهنمای لنت کوییک |
| مدیرانخودرو | تیگو ۷، تیگو ۵، آریزو ۵، آریزو ۶ | - |
| بهمنموتور | فیدلیتی پرایم | - |
لنت در کنار سایر اجزای سیستم ترمز
لنت فقط یکی از اجزای سیستم ترمز است و عملکرد خوب آن به سلامت بقیهی اجزا بستگی دارد:
| جزء | نقش | ارتباط با لنت |
|---|---|---|
| پمپ ترمز و بوستر | تبدیل فشار پا به فشار روغن و تقویت آن | خرابی آن پدال را نرم یا سفت میکند و حس ترمز را تغییر میدهد |
| روغن ترمز | انتقال فشار به کالیپرها | روغن کهنه و پررطوبت در دمای بالا ممکن است بجوشد و ترمز را ضعیف کند |
| کالیپر و پیستون | فشار دادن لنت به دیسک | گیر کردن آن باعث سایش سریع و نامتقارن لنت و داغ شدن چرخ میشود |
| گژنپینها | حرکت آزاد کالیپر شناور | خشک یا زنگزده بودن آنها باعث سایش مورب لنت میشود |
| دیسک یا کاسه | سطح اصطکاک و دفع گرما | دیسک تابدار یا شیاردار لنت نو را هم سریع خراب میکند |
به همین دلیل، هر بار که لنت عوض میشود، وضعیت دیسک، کالیپر، گژنپینها و روغن ترمز هم باید بررسی شود.
نکتههای نگهداری برای عمر بیشتر لنت
- فاصلهی مناسب با خودروی جلویی نگه دارید تا ترمزهایتان نرمتر و زودتر باشد.
- در سرازیریهای طولانی از ترمز موتور، یعنی دندهی سنگینتر، کمک بگیرید.
- بار اضافه و غیرضروری را از خودرو خارج کنید.
- در هر سرویس دورهای ضخامت لنت، وضعیت دیسک و سطح روغن ترمز را بررسی کنید.
- روغن ترمز را طبق توصیهی سازنده، که در بسیاری از خودروها حدود هر دو سال است، عوض کنید؛ روغن ترمز با گذشت زمان رطوبت جذب میکند.
- لنت نو را پس از نصب درست آببندی کنید.
سؤالات متداول دربارهی لنت ترمز
لنت ترمز چیست؟
لنت ترمز قطعهای مصرفی است که با فشار به دیسک یا کاسهی چرخ، از طریق اصطکاک انرژی حرکت خودرو را به گرما تبدیل میکند و خودرو را کند یا متوقف میکند. هر لنت از یک صفحهی فلزی و یک لایهی اصطکاکی ساخته شده است.
فرق لنت دیسکی و کفشکی چیست؟
لنت دیسکی از دو طرف به دیسک چرخان فشرده میشود و در ترمز دیسکی کاربرد دارد. لنت کفشکی هلالیشکل است و در ترمز کاسهای از داخل به دیوارهی کاسهی چرخ فشار میآورد. بسیاری از خودروهای ایرانی در عقب ترمز کاسهای دارند.
بهترین نوع لنت ترمز کدام است؟
هیچ نوعی برای همهی خودروها و شرایط بهترین نیست. مهمترین معیار، سازگاری لنت با مدل، تیپ، سال ساخت و محور خودروست. بعد از آن، شرایط رانندگی شما تعیین میکند لنتی با تحمل حرارت بیشتر یا لنتی کمصداتر و کمگردوغبارتر مناسبتر است.
چرا لنت جلو زودتر از لنت عقب تمام میشود؟
هنگام ترمز، وزن خودرو به سمت جلو منتقل میشود و بخش بیشتر نیروی ترمز روی محور جلوست. به همین دلیل لنت جلو بیشتر کار میکند و زودتر ساییده میشود.
کد لنت ترمز را از کجا پیدا کنیم؟
کد لنت معمولاً روی صفحهی فلزی پشت لنت قدیمی حک یا چاپ شده است. آن را با کد و ابعاد درجشده در صفحهی محصول مقایسه کنید. اگر کد خوانا نیست، مدل، تیپ و سال ساخت خودرو را از کارت خودرو بردارید و از پشتیبانی بپرسید.